Canlı Altyazı Uygulaması: Hangisi Türkçe Destekliyor?

Görüntülü görüşmeler için ayrı bir canlı altyazı uygulaması indirmeniz çoğu zaman gerekmez: yeni nesil Android telefonlar ve Chrome tarayıcı Türkçe canlı altyazıyı ücretsiz ve cihaz üzerinde üretir. iPhone, Mac ve Windows 11 ise Türkçe altyazı sunmaz. Doğru seçim; işitme, gürültü veya dil ihtiyacınıza göre değişir.

İhtiyaç sanıldığından geniş. TÜİK'in Sağlık Modülü 2025 sonuçlarına göre 15 yaş ve üstü nüfusun %90,0'ı işitmede sorun yaşamıyor; kabaca her on kişiden biri ise en az bir miktar zorlanıyor. Dünya Sağlık Örgütü, dünyada 430 milyon kişinin işitme kaybı için rehabilitasyona ihtiyaç duyduğunu tahmin ediyor. Altyazıyı yalnız işitme kaybı olanlar da açmıyor: ABD, İngiltere, Fransa, Almanya ve İspanya'da 3.000 kişiyle yapılan Mayıs 2026 anketinde katılımcıların %81'i işitme sorunu yaşamadığını söylediği halde %80'i altyazıyı en azından ara sıra kullanıyor.

Bu rehber üç ihtiyacı doğru altyazı kaynağıyla eşleştiriyor. Cihazınızda zaten var olan beş canlı altyazı seçeneğinin Eylül 2026 itibarıyla Türkçe desteğini, otomatik altyazının ne zaman yetmediğini ve ortak dil olmadığında çevirili altyazının nerede devreye girdiğini göreceksiniz.

İçindekiler

• Canlı Altyazıyı Açmanın Üç Nedeni
• Canlı Altyazının Dört Kaynağı
• Türkçe Destekleyen Canlı Altyazı Seçenekleri
• Otomatik Altyazı Ne Zaman Yetmez?
• Farklı Dil Konuşanlar: Çeviri Nerede Devreye Girer?
• Altyazıyı Kolaylaştıran 8 Alışkanlık
• Gizlilik, KVKK ve Mevzuat
• Sıkça Sorulan Sorular
• Hangi Canlı Altyazı Kurulumu Size Uygun

Canlı Altyazıyı Açmanın Üç Nedeni

Ekrandaki her altyazı aynı görünür: video karesinin altında beyaz bir metin. Onu okuyan kişilerin beklentisi ise çok farklıdır ve hangi aracı seçeceğinizi de bu fark şekillendirir.

İşitme Kaybı: Erişim İçin Altyazı

İşitme engelli veya ağır işiten biri için altyazı bir kolaylık değil, görüşmenin ta kendisidir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın Temmuz 2023 istatistik bülteninde Ulusal Engelli Veri Sistemi'ne kayıtlı 179.867 işitme engelli kişi görünüyor. Bu sayı yalnız engelli sağlık raporu olanları kapsıyor; hafif ve orta düzey işitme kaybı yaşayan milyonlarca kişi bu kayda girmiyor.

Bu grup en yüksek kalite çıtasını koyar. İngiltere'nin yayın düzenleyicisi Ofcom, canlı TV altyazısında %98 doğruluğu kalite eşiği olarak kullandı ve en fazla üç saniyelik gecikme öneriyor. ABD'de gerçek zamanlı altyazıcı sertifikası için dakikada 180 kelimede %96 doğruluk şartı aranıyor. Konuşanın adı ve kahkaha gibi ses ipuçları da önemli, çünkü konuşanı belli olmayan bir altyazı bağlamı kopmuş bir cümleye dönüşür.

Gürültü ve Sessizlik: Yedek Kanal Olarak Altyazı

İkinci grup iyi duyar ama o an sesi kullanamaz: Marmaray'da işe giden bir çalışan, uyuyan bebeğinin yanındaki ebeveyn, açık ofisteki bir satış temsilcisi ya da mikrofonu teneke kutu gibi ses veren bir iş arkadaşıyla konuşan herkes. 2023 tarihli bir YouGov anketinde ABD'li altyazı kullanıcılarının %33'ü gürültülü ortamda, %22'si başkalarını rahatsız etmemek için, %40'ı ise aksanları anlamak için altyazı açtığını söylüyor. Ev ofis de sessiz değil: İtalya'da 1.934 uzaktan çalışanla yapılan bir araştırmada katılımcıların %57'si kendini gürültüye duyarlı olarak tanımlıyor.

Burada çıta daha düşük. Ana fikri doğru veren ve kurulum istemeyen bir altyazı yeterlidir; okuyan kişi sesin bir kısmını duyar ya da tekrar ister. Bu ihtiyaç için en uygun kaynak cihaz altyazısıdır, çünkü kimseye sormadan birkaç saniyede açarsınız.

Dil: İkinci Kanal Olarak Altyazı

Üçüncü grup görüşmeyi konuştuğu ama ana dili olmayan bir dilde takip eder. Almanya'daki alıcısıyla Almanca görüşen Bursalı bir tekstil tedarikçisini düşünün: Almancası iyi, ama hızlı konuşan bir satın almacı teknik terimlere girince kopuyor. Bu durumda altyazı ikinci bir kanala dönüşür ve okumak dinlemeyi destekler. 18 çalışmayı birleştiren 2013 tarihli bir meta-analiz, altyazının ikinci dilde dinlediğini anlamaya büyük bir etkisi olduğunu buldu. 100'den fazla çalışmayı inceleyen bir derleme de altyazının özellikle ana dili dışında izleyenlere yaradığı sonucuna ulaştı.

Yine de altyazı ancak yeterince doğru ve hızlıysa işe yarar. Ana dili İngilizce olmayan katılımcılarla yapılan araştırmalarda %10 kelime hata oranlı otomatik transkript anlamayı açıkça artırdı, %20'nin üzerindeki hata oranı ise hiçbir iyileşme sağlamadı. Dört saniye geciken transkript ise hiç fayda getirmedi. Katılımcıların ortak bir dili yoksa aynı dildeki altyazı da yardım edemez; bu noktada çevirili altyazı gerekir.

Canlı Altyazının Dört Kaynağı

Uygulamaları karşılaştırmadan önce altyazının dört kaynağını ayırın. Her birini farklı bir kişi kontrol eder.

1. Toplantı uygulaması. Çoğu toplantı platformu altyazıyı bulutta üretir. Altyazıyı açıp açmamaya ve hangi dillerde çalışacağına toplantı sahibi, BT yöneticisi ya da ücretli plan karar verir. Plan ve dil farklarını canlı altyazı destekli toplantı uygulamaları karşılaştırmamızda ayrıntılı ele aldık.
2. Kendi cihazınız. İşletim sistemi veya tarayıcı, cihazınızın çaldığı sesi dinleyip altyazıyı yerel olarak üretir. Kendiniz açarsınız ve farklı uygulamalarda çalışır.
3. İnsan altyazıcı. Yurt dışında CART diye anılan hizmette profesyonel bir altyazıcı konuşmayı anında, kelimesi kelimesine yazar. Ücretlidir ve önceden rezervasyon ister, ama yazılımın zorlandığı seste de ayakta durur. İşitme engelli katılımcı için bir diğer seçenek Türk İşaret Dili tercümanıdır.
4. Çeviri katmanı. Sistem konuşmayı tanır, çevirir ve başka bir dilde metin olarak ekrana yazar. İki kişinin ortak dili olmadığında işe yarayan tek kaynak budur.

Dinleyici tarafındaki seçenek en çok gözden kaçandır. Toplantı sahibinin iznine, özel bir plana, hatta karşı tarafla aynı uygulamayı kullanmaya ihtiyacınız yoktur.

Türkçe Destekleyen Canlı Altyazı Seçenekleri

Beş büyük platformun hepsi artık kendi canlı altyazı özelliğini sunuyor. Her üreticinin resmi belgelerini Eylül 2026'da, 14 Eylül'de çıkan iOS 27 ve macOS 27 sürümlerinden sonra kontrol ettik. Türkçe açısından tablo net: altyazıyı Türkçe üreten iki seçenek var.

Android: Türkçe İçin En Güçlü Telefon Seçeneği

Android'in Canlı Altyazı özelliği Pixel 6 ve sonrasında ve Android 14 veya üzerini çalıştıran seçili telefonlarda Türkçe dahil 15 dili destekliyor. Telefon aramalarını, görüntülü aramaları ve sesli mesajları altyazıya döker; Pixel 6 ve sonrasında arama sırasında yazarak yanıt da verirsiniz. Belgelerde iki sınır açıkça yazıyor: özellik birden fazla kişiyle yapılan aramalar için tasarlanmadı ve bazı arama uygulamaları altyazıyı engelliyor.

Gizlilik tarafı güçlü. Resmi yardım sayfasına göre tüm ses ve altyazılar cihazda işleniyor, hiçbir yere gönderilmiyor ve özellik internet bağlantısı kullanmıyor. Bazı Android üreticilerinin yapay zeka paketleri Türkçe arama çevirisi de sunuyor; bu özelliklerin kapsamı modele göre değişiyor.

Chrome: Bilgisayarda Türkçe Altyazının Kısa Yolu

Bilgisayarda Türkçe canlı altyazı istiyorsanız en kısa yol Chrome. Chrome'un Canlı Altyazı özelliği tarayıcıda çalan sesi altyazıya döker ve kurumsal belgelerine göre web tabanlı görüntülü ve sesli sohbet hizmetlerinin çoğunda çalışır. Konuşma tanıma cihazda gerçekleşir. Resmi dil listesi bazı ChromeOS cihazları için yayımlanmış durumda ve Türkçeyi içeriyor; Windows ve Mac'te dili Chrome'un altyazı ayarlarından eklersiniz.

Bir ayrıntıya dikkat edin: isteğe bağlı çeviri adımı altyazı metnini buluttaki çeviri hizmetine gönderir. Yani tanıma cihazda gerçekleşir, çeviri ise buluta gider.

Windows 11: Türkçe Konuşmayı İngilizce Altyazıya Çevirmek

Windows 11 Canlı Altyazılar, bilgisayardan geçen her sesi altyazıya döker; bu yüzden dizüstü bilgisayarda uygulamadan en bağımsız seçenektir. Tanıma 21 dil ve bölgeyi kapsıyor: Almanca var, Türkçe yok. Görüşmede iki ayrıntı önemli. Mikrofon altyazısı varsayılan olarak kapalıdır ve altyazı varsayılan çıkış cihazını izler, bu yüzden görüşmeden önce kulaklığınızı varsayılan cihaz yapın.

Yapay zeka işlemcili (NPU'lu) yeni nesil Windows 11 bilgisayarlarda Canlı Altyazılar 40'tan fazla dili İngilizceye çevirir ve Türkçe de bu diller arasında. Yani yabancı bir meslektaşınız, Türkçe konuşan iş ortağınızı İngilizce altyazıyla takip eder; ancak Windows Türkçeyi Türkçe olarak altyazıya dökmez.

iPhone ve Mac: Türkçe Yok, Yabancı Dil İçin Güçlü

iPhone ve Mac'teki Canlı Altyazılar her uygulamanın sesini altyazıya döker; iPhone'un yerleşik görüntülü arama uygulamasında altyazı penceresi konuşan kişiyi de gösterir. iOS 27'de 18 dil ve bölge var: Almanca, Fransızca, İspanyolca, Japonca ve çeşitli İngilizce varyantları dahil, Türkçe hariç. Mac'te altyazı varsayılan olarak tüm uygulamalarda çalışır ve yazdığınız metni görüşme sırasında sesli okuyan bir özellik de sunar.

Türkçe altyazı sunmasa da iPhone ikinci dil senaryosunda işe yarar: Bursalı tedarikçi, Alman alıcısının konuşmasını Almanca canlı altyazıyla okur. Birebir aramalarda çalışan çeviri özelliği ise dokuz dili destekliyor; Türkçe yalnız mesajlaşmadaki çeviride var, aramalarda yok.

Otomatik Altyazı Ne Zaman Yetmez?

Otomatik altyazı iyidir ama her durumda aynı derecede iyi sonuç vermez. Üniversite derslerinde 11 konuşma tanıma hizmetini karşılaştıran bağımsız bir akademik test, ana dili İngilizce olan konuşmacılarda ortalama %7,0, İngilizceyi ikinci dil olarak konuşanlarda %10,2 ve Almancada %15,3 kelime hata oranı ölçtü (arXiv). Canlı akışta tanıma, bitmiş kaydı işlemekten kötü sonuç verdi: %10,9'a karşı %9,37.

Türkçe için tablo daha da hassas. Türkçe konuşma tanıma üzerine 2024'te yayımlanan bir çalışmada güçlü bir açık kaynak modelde kelime hata oranı veri setine göre %4,3 ile %14,2 arasında değişti. Araştırmacılar zorluğu Türkçenin sondan eklemeli yapısına ve ünlü uyumuna bağlıyor. Tek bir yanlış ek, kelimenin tamamını hatalı sayar: "gönderdik" ile "göndermedik" arasındaki fark tek bir hecedir.

Bu hataları kabul edip etmemek okuyana bağlı. Aynı araştırma grubunun 25 işitme engelli ve ağır işiten katılımcıyla yaptığı odak gruplarında puanlar %4,9 ile %14,7 hata oranı arasında anlamlı ölçüde düştü; %9,3 hata oranı ise yalnız orta düzeyde kabul gördü (arXiv). Gecikme de doğruluk kadar önemli. Gallaudet Üniversitesi'nin 216 işitme engelli ve ağır işiten katılımcıyla yaptığı Eylül 2026 tarihli çalışmada, sesle eş zamanlı otomatik altyazı 7 üzerinden 5,20 puan aldı; aynı altyazı iki saniye geciktiğinde puan 4,81'e indi (arXiv).

Kontrol listesi olarak ABD'nin TV altyazısı için 47 CFR 79.1 düzenlemesinde kullandığı dört ölçütü kullanın: altyazı doğru, eş zamanlı, eksiksiz ve uygun konumda olmalı. Bir kurulum deneme görüşmesinde bunlardan birini karşılamıyorsa, önemli görüşmede de karşılamaz.

İş mülakatı, sağlık ve hukuk görüşmeleri, performans değerlendirmesi ve sınav içeren eğitim gibi yüksek riskli durumlarda insan altyazıcı veya Türk İşaret Dili tercümanı ayarlayın. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, bilgi ve iletişim teknolojisinin engelliler için de kullanıma uygun olmasını ve iş yerinde makul düzenleme yapılmasını öngörüyor. Cihaz altyazısını yedek olarak açık tutun ve kurulumu altyazıya güvenen kişi seçsin.

Farklı Dil Konuşanlar: Çeviri Nerede Devreye Girer?

Ortak dil olmadığında altyazıya bir çeviri adımı eklenir. Bu zincir daha fazla iş yapar: sistem konuşmayı tanır, cümlelere böler, çevirir ve ekrana getirir. Her aşama biraz gecikme ekler ve tanıma hataları çeviriye taşınır. Orijinal cümleyi çevirinin yanında göstermek, iki dili bilen okuyucunun bu hataları yakalamasını sağlar.

Cihazlardaki yerleşik seçenekler birebir aramada durur. Telefonlardaki arama çevirileri iki kişiyle ve sabit bir dil setiyle çalışır; Windows ise yalnız İngilizceye veya Çinceye çevirir. Bir Türk tedarikçinin, bir Alman mühendisin ve Brezilyalı bir alıcının aynı görüşmede kendi diliyle altyazı istediği bir toplantı, çeviriyi toplantı düzeyinde gerektirir.

Meeyra'nın canlı çevirisi tam bu iş için tasarlandı. Her katılımcı kendi dil tercihini yapar ve Meeyra konuşmayı gerçek zamanlı olarak 42+ dile çevirir. Altyazıda orijinal cümle çevirinin üstünde görünür, kelimeler tanındıkça ekrana düşer ve önceki altyazılar görüşme boyunca yan panelde durur. Altyazıyı okumayı, çeviri sesini dinlemeyi ya da ikisini birlikte seçersiniz. Meeyra tarayıcıda çalışır; misafirler kurulum yapmadan bir bağlantıyla görüşmeye girer.

Şunu da açıkça söyleyelim: Meeyra'nın altyazıları çeviri altyazısıdır. Konuşan kişi sizin seçtiğiniz dili kullanıyorsa altyazı çıkmaz. Aynı dilde altyazıya ihtiyaç duyan işitme engelli bir katılımcı için Meeyra'yı aynı bilgisayarda Chrome Canlı Altyazı ile birlikte kullanın ya da bir insan altyazıcı ayarlayın. Sürecin tamamı için video görüşmede çeviri rehberimize göz atın.

Altyazıyı Kolaylaştıran 8 Alışkanlık

Altyazının kalitesi daha yazılım devreye girmeden şekillenir. Aşağıdaki sekiz alışkanlık, cihaz altyazısından insan altyazıcıya kadar her kaynağın doğruluğunu artırır.

1. Mikrofonu yaklaştırın. Kulaklık veya bir kol mesafesindeki mikrofon, odanın öbür ucundaki dizüstü mikrofonundan iyidir. Konuşma tanıma üzerine yayımlanan bir makalede aynı toplantı kayıtlarında hata oranı kafa mikrofonuyla %16,9 iken tek bir uzak mikrofonla %36,4'e çıktı.
2. Gürültüyü kaynağında kesin. Pencereyi kapatın, uyarı seslerini susturun, gürültü bastırmayı açın. Mikrofon gürültü engelleme rehberimiz her katmanı adım adım anlatıyor.
3. Sırayla konuşun. Üst üste konuşma iki sesi tek bir anlamsız satıra dönüştürür. Grup görüşmesinde toplantı sahibi sözü açıkça devretmeli.
4. Grup görüşmesinde önce adınızı söyleyin. Cihaz altyazıları konuşanı nadiren etiketler; "Ben Ayşe" diye başlamak okuyan herkese yardım eder.
5. İsim ve terimleri önceden paylaşın. Müşteri adlarını, ürün adlarını ve kısaltmaları görüşmeden önce sohbete yazın. İnsan altyazıcı bu listeyi kullanır, yazılım kullananlar da altyazıyı bu listeyle karşılaştırır.
6. Yüzünüzü görünür ve aydınlık tutun. İşitme kaybı olan pek çok kişi altyazıyı dudak okumayla birleştirir. Görüntülü görüşme için ışıklandırma rehberimiz yüzünüzü eşit aydınlatmayı gösteriyor.
7. Cümlelerinizi bitirin. Çeviri motorları cümle cümle çalışır; düşüncenin sonunda kısa bir duraklama çevirili altyazıyı hızlandırır.
8. Varsaymayın, sorun. Altyazıya güvenen kişiye hangi kurulumun işine yaradığını sorun ve önemli görüşmelerden önce üzerinde anlaşın.

Gizlilik, KVKK ve Mevzuat

Bu noktada yerleşik altyazıların açık bir avantajı var. iPhone, Mac, Android, Windows ve Chrome'un resmi belgeleri, altyazı için sesin cihazda işlendiğini yazıyor; Android'in belgesi sesin ve altyazının hiçbir zaman saklanmadığını da ekliyor. İstisnalar sınırlı: Chrome'un çeviri adımı altyazı metnini buluta gönderir, toplantı platformlarının altyazısını da genellikle sağlayıcının bulutu üretir.

KVKK açısından fark büyük. Kurum, Yurt Dışına Aktarım Rehberi'nde yurt dışındaki bir bulutta depolamayı da aktarım sayıyor. Ses verisini yurt dışındaki sunucularda işleyen bir hizmet, 6698 sayılı Kanun'un 9. maddesindeki şartları gündeme getirir; cihazda üretilen altyazıda ise ses cihazdan çıkmadığı için böyle bir aktarım söz konusu olmaz. Altyazı talebi bazen bir engelliliği de ortaya koyar. KVKK'nın Özel Nitelikli Kişisel Veri Rehberi engellilik durumuna ilişkin bilgiyi sağlık verisi sayıyor; iş yerinde bu talepleri gizli tutun ve kimsenin neden altyazı açtığını duyurmayın.

Kaydedilen transkript ise canlı altyazıdan farklı bir konudur. iPhone'da arama altyazılarını bir saat saklamayı seçerseniz, görüşmedeki herkes aramanın yazıya döküldüğünü duyuran sesli bir uyarı duyar. Altyazıyı saklıyorsanız ona bir kayıt gibi davranın ve katılımcıları bilgilendirin.

Mevzuat tarafında, video görüşmelerde canlı altyazıyı zorunlu kılan bir düzenleme bulamadık. 21 Haziran 2025 tarihli 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi kamu kurumlarından, bankalardan ve büyük operatörlerden dijital erişilebilirlik istiyor. Ancak A seviyesini esas aldığı için kayıtlı videolardaki altyazıyı kapsıyor; canlı altyazı ölçütü (1.2.4) ise WCAG 2.2'de AA seviyesindedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Canlı altyazı Türkçe destekliyor mu?

Evet, ama her cihazda değil. Android Canlı Altyazı ve Chrome Canlı Altyazı Türkçe konuşmayı Türkçe altyazıya döker; iPhone, Mac ve Windows 11'in yerleşik altyazıları Eylül 2026 itibarıyla Türkçeyi desteklemiyor.

En iyi canlı altyazı uygulaması hangisi?

İhtiyacınıza bağlı. Telefonda Türkçe için Android Canlı Altyazı, bilgisayarda Chrome Canlı Altyazı en pratik seçenektir. Farklı dil konuşan kişilerle görüşüyorsanız çevirili altyazı sunan bir toplantı uygulaması gerekir.

Canlı altyazı her görüntülü arama uygulamasında çalışır mı?

Çoğunlukla evet. iPhone, Mac ve Windows her uygulamanın sesini altyazıya döker, Chrome ise tarayıcıdaki görüşmelerin çoğunda çalışır. Android'de bazı arama uygulamaları altyazıyı engeller ve özellik grup aramaları için tasarlanmamıştır.

Canlı altyazı ücretli mi?

Cihazlardaki yerleşik altyazı özellikleri ücretsizdir. İnsan altyazıcı hizmeti ve toplantı platformlarının çeviri özellikleri genellikle ücretlidir.

Canlı altyazı internet olmadan çalışır mı?

Android Canlı Altyazı mobil veri veya internet bağlantısı kullanmaz. Mac'te ilk kullanımda dil verilerini indirmek için internet gerekir; görüntülü görüşmenin kendisi ise zaten internet ister.

Otomatik altyazı işitme engelli biri için yeterli mi?

Günlük görüşmelerde çoğu zaman yeterlidir. İş mülakatı, sağlık, hukuk veya sınav gibi sonuç doğuran görüşmelerde insan altyazıcı ya da Türk İşaret Dili tercümanı daha güvenli bir seçimdir; cihaz altyazısını da yedek olarak açık tutun.

Meeyra aynı dili konuşan kişiler için altyazı üretir mi?

Hayır. Meeyra'nın altyazıları çeviri altyazısıdır ve konuşan kişi sizin seçtiğiniz dilden farklı bir dil kullandığında görünür. Aynı dilde altyazı için cihazınızın altyazı özelliğini açın veya bir insan altyazıcı ayarlayın.

Hangi Canlı Altyazı Kurulumu Size Uygun

Kurulumu kullandığınız uygulamaya göre değil, ihtiyaca göre seçin:

• Günlük görüşme ve işitme kaybınız var: cihazınızın altyazısını açın, karşı tarafın yüzünü görünür tutun.
• Mülakat, sağlık, hukuk veya sınav: insan altyazıcı ya da Türk İşaret Dili tercümanı ayarlayın, cihaz altyazısını yedekte tutun.
• Gürültülü veya sessiz kalmanız gereken ortam: cihaz altyazısı yeterli; sorun her gün tekrarlıyorsa bir kulaklık edinin.
• İş arkadaşınız görüşmeyi ikinci dilde takip ediyor: aynı dilde altyazı, daha yavaş bir tempo ve paylaşılan bir isim ve terim listesi.
• Ortak dil yok: orijinal cümleyi de gösteren çevirili altyazı.
• Birden fazla dil konuşulan grup görüşmesi: birebir arama özellikleri yerine toplantı düzeyinde çeviri.

Bu kurulumların çoğu ücretsiz, çünkü ihtiyacınız olan canlı altyazı uygulaması zaten telefonunuzda veya bilgisayarınızda. Cihaz altyazısının yapamadığı tek şey, bir grubu dil bariyerinin öbür yanına taşımak. Durumunuz buysa ücretsiz Meeyra hesabı oluşturun; yeni hesaplar 60 dakikalık yapay zeka çevirisi hediyesiyle başlar ve çevirili altyazı içeren planların listesi fiyatlar sayfasında.